কাঠমাণ্ডু, ১৪ নৱেম্বৰ (হি.স.)। বিশ্ব জলবায়ু সন্মিলন (চিওপি-৩১)ত হিমালয়ৰ বিষয়সমূহ পৃথক আনুষ্ঠানিক কাৰ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত নহ’লেও নেপালে নিজৰ দাবীৰ পৰা পিছুৱাই যাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে।

তুৰস্কৰ আন্টালিয়াত চলি থকা বহুপক্ষীয় আলোচনাৰ সময়ত নেপালে হিমালয় অঞ্চলৰ বাবে পৃথক কাৰ্যসূচী, আৰ্থিক সাহায্য আৰু কাৰিকৰী সামৰ্থ্য বিকাশৰ দাবী ধাৰাবাহিকভাৱে উত্থাপন কৰি আহিছে।

জলবায়ু বিত্তীয় সন্দৰ্ভতো উন্নত দেশসমূহৰ জবাবদিহিতাৰ বিষয়টোও নেপালে উত্থাপন কৰিছে। উন্নত দেশসমূহে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়া আৰ্থিক সাহায্য পূৰণ হোৱা নাই বুলি নেপালে কয়। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু পুঁজিৰ হাতত পৰ্যাপ্ত ধন নাই আৰু উন্নয়নশীল দেশসমূহক জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়াৰ নামত অতিৰিক্ত ঋণৰ বোজা দিয়া উচিত নহয়।

নেপালে জলবায়ু সংকট আৰু ইয়াৰ দ্বাৰা উপস্থাপন কৰা অৰ্থনৈতিক সুযোগৰ বিষয়টোও উত্থাপন কৰিছে। বিশ্বই তেল, গেছ, কয়লাৰ পৰা স্বচ্ছ শক্তিলৈ স্থানান্তৰিত হোৱাৰ লগে লগে নেপালৰ দৰে দেশসমূহেও বিনিয়োগ, প্ৰযুক্তি আৰু অৰ্থনৈতিক লাভৰ পৰা লাভৱান হোৱা উচিত।

চিওপিচ-৩১ ত অংশগ্ৰহণ কৰা নেপালৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী শিশিৰ খানালে জনোৱা মতে, শেহতীয়া আলোচনাত নেপালে এই বিষয়সমূহ সামৰি লৈ সাত দফীয়া এজেণ্ডা দাখিল কৰিছে। এই সাতটা এজেণ্ডাত কি কি, দেশৰ বাবে ইয়াৰ তাৎপৰ্য কি?

প্ৰথম: জলবায়ু সংকটৰ ভয়াৱহতাক স্বীকাৰ কৰা। নেপালৰ প্ৰথম বিষয়টো জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পোৱা ধ্বংসাত্মক প্ৰাকৃতিক পৰিঘটনাৰ সৈতে জড়িত। বানপানী বৃদ্ধি, হিমবাহৰ গলনাংক, খৰাং, পানীৰ অভাৱ, মৰুভূমিৰ সৃষ্টিৰ উদাহৰণ দি নেপালে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমাজৰ পৰা তাৎক্ষণিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ দাবী জনাইছে। ইয়াৰ ভিতৰত হিমালয় অঞ্চলৰ বাবে বৃদ্ধি পোৱা বিপদৰ লগতে সাগৰ আৰু অন্যান্য বৰফেৰে আবৃত অঞ্চলৰ বিপদও অন্তৰ্ভুক্ত।

নেপালৰ চিন্তা কেৱল গলি যোৱা হিমবাহৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। হিমালয় অঞ্চলৰ পৰিৱৰ্তনে নদী ব্যৱস্থা, জলসিঞ্চন, খোৱাপানী, জলবিদ্যুৎ, আৰু হিমালয়ৰ তলৰ অংশৰ বসতিস্থলসমূহতো প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। এটা অঞ্চলত হঠাতে বৃহৎ বানপানীৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে, আনহাতে আন এটা অঞ্চলত পানীৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। নেপালৰ বৈদেশিক মন্ত্ৰী শিশিৰ খানালে কয় যে নেপালে এই পৰিঘটনাসমূহক বিচ্ছিন্ন প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ হিচাপে নহয় বৰঞ্চ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা এক ব্যাপক বিপদজনক কাৰক হিচাপে চোৱাৰ ওপৰত জোৰ দিয়ে।

দ্বিতীয়: হিমালয় অঞ্চলৰ বাবে এক সুকীয়া আন্তৰ্জাতিক কাৰ্যসূচী নেপালৰ দ্বিতীয় আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ দাবী হ’ল হিমালয় অঞ্চলৰ বাবে এক সুকীয়া আন্তৰ্জাতিক কাৰ্যসূচী স্থাপন কৰা। নেপালে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ জলবায়ু প্ৰক্ৰিয়াৰ ভিতৰত হিমালয় অঞ্চলৰ সমস্যাসমূহৰ ওপৰত কেন্দ্ৰিত নিয়মীয়াকৈ জড়িত হোৱাটো বিচাৰে। ইয়াৰ ভিতৰত হিমালয় অঞ্চলৰ জলবায়ু সংকট দূৰ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আৰ্থিক সাহায্য, বৰ্তমানৰ নাটনি, আৰু প্ৰয়োজনীয় কাৰিকৰী আৰু প্ৰতিষ্ঠানিক সামৰ্থ্য বিকাশ আদি বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।

হিমবাহৰ গলনা প্ৰক্ৰিয়া, জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰভাৱ, হিমালয়ৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ দুৰ্বলতা আদিৰ ওপৰতো বৈজ্ঞানিক গৱেষণা বৃদ্ধিৰ আহ্বান জনোৱা হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সন্মিলনসমূহে কেৱল হিমালয় অঞ্চলৰ সন্মুখীন হোৱা ক্ৰমবৰ্ধমান বিপদসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰাই নহয়, সেইবোৰৰ সমাধানৰ বাবে নিয়মীয়া ব্যৱস্থাও স্থাপন কৰিব লাগে।

উদাহৰণস্বৰূপে, এই কাৰ্যসূচীয়ে নেপালৰ কোনবোৰ হিমবাহ ফাটি যোৱাৰ আশংকা আছে সেইটো চিনাক্ত কৰা, নিয়মিতভাৱে কেনেকৈ নিৰীক্ষণ কৰিব লাগে, আৰু চাৰিওফালৰ বসতিস্থলসমূহক সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে কি ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব লাগে, আদি বিষয়সমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিব পাৰে।

জলবায়ু অভিযোজনৰ সীমাবদ্ধতাৰ বিষয়টোও গুৰুত্বপূৰ্ণ। আগতীয়া সতৰ্কবাণী ব্যৱস্থা, সুৰক্ষিত আন্তঃগাঁথনি আৰু অন্যান্য ব্যৱস্থাই প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগৰ আশংকা হ্ৰাস কৰিব পাৰে যদিও কিছু ক্ষতি অনিবাৰ্য হৈয়েই আছে। নেপালে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু নীতিয়ে হিমালয় অঞ্চলৰ এই অনন্য বিপদসমূহ স্বীকৃতি দিবলৈ দাবী জনাইছে।

তৃতীয়তে: জলবায়ু সংকট প্ৰতিৰোধ আৰু প্ৰশমনৰ প্ৰচেষ্টা অপৰ্যাপ্ত। নেপালৰ তৃতীয় কাৰ্যসূচীত আজিলৈকে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰচেষ্টাৰ অভাৱসমূহ সম্বোধন কৰা হৈছে। নেপালে যুক্তি আগবঢ়ায় যে সেউজ গৃহ গেছৰ নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰা, জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে মোকাবিলা কৰা, দুৰ্যোগৰ ফলত হোৱা লোকচানৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়া, অৰ্থনৈতিক আৰু কাৰিকৰী সম্পদ সংগ্ৰহৰ প্ৰচেষ্টা অপৰ্যাপ্ত।

ইয়াৰ উপৰিও জলবায়ু অভিযোজনৰ বাবে ধনৰ অভাৱৰ বিষয়টোও উত্থাপন কৰা হৈছে, লগতে নিয়মীয়া বতৰ আৰু জলবায়ু নিৰীক্ষণ আৰু তথ্য সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থাসমূহৰ দুৰ্বলতাও উত্থাপন কৰা হৈছে। এই বিষয়টো নেপালৰ বাবে প্ৰত্যক্ষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।

হিমবাহৰ সম্ভাৱ্য বিপদৰ মূল্যায়নৰ বাবে নিয়মীয়া বৈজ্ঞানিক নিৰীক্ষণ অতি প্ৰয়োজনীয়। প্ৰচণ্ড বৰষুণ বা ক্ষন্তেকীয়া বানপানীৰ সম্ভাৱনা চিনাক্ত কৰিবলৈ নিৰ্ভৰযোগ্য বতৰ বিজ্ঞানৰ তথ্য আৰু আগতীয়া সতৰ্কবাণী ব্যৱস্থা অতি প্ৰয়োজনীয়। কিন্তু পৰ্যাপ্ত সঁজুলি, গৱেষণা, দক্ষ জনশক্তি, আৰ্থিক সম্পদৰ অভাৱৰ বাবে বিপদ চিনাক্তকৰণ আৰু হ্ৰাস কৰাটো কঠিন হৈ পৰে।

নেপালে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমাজক নিৰ্গমন হ্ৰাস কৰাৰ প্ৰচেষ্টা ত্বৰান্বিত কৰাৰ লগতে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত দেশসমূহক প্ৰয়োজনীয় সম্পদ যোগান ধৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে।

চতুৰ্থ: আৰ্থিক সাহায্য লাভ কৰাটো সহজ কৰি তুলিব লাগে, ঋণৰ বোজা নোহোৱাকৈ। নেপালৰ চতুৰ্থটো দাবী জলবায়ু বিত্ত লাভৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত দেশসমূহক আৰ্থিক সাহায্যৰ প্ৰয়োজন। কিন্তু এই পুঁজি লাভ কৰাটো কঠিন, বিনিয়োগ সংগ্ৰহ কৰাটো ব্যয়বহুল, আৰু ইয়াৰ বাবে দেশসমূহে প্ৰায়ে ধন ঋণ ল’বলগীয়া হয়। এই সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে নেপালে পৰ্যাপ্ত, নিয়মীয়া, অনুদান ভিত্তিক, আৰু অতি ৰেহাইমূলক আৰ্থিক সাহায্যৰ আহ্বান জনাইছে।

শুকুৰবাৰে বৈদেশিক মন্ত্ৰী শিশিৰ খানালে ক্ষুদ্ৰ দ্বীপ ৰাজ্য আৰু অতি কম উন্নত দেশসমূহৰ জলবায়ু বিত্তৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু বিত্তৰ সুবিধা শীৰ্ষক এক উচ্চ পৰ্যায়ৰ অনুষ্ঠানত এই বিষয়ত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। তেওঁ কয়, ঋণৰ বহনক্ষমতাৰ মূল্যত জলবায়ুৰ স্থিতিস্থাপকতা লাভ কৰা উচিত নহয়। আমাক বাণিজ্যিক ঋণ নহয়, ভৱিষ্যদ্বাণীযোগ্য ৰাজহুৱা অনুদান আৰু অতি ৰেহাইমূলক আৰ্থিক সম্পদৰ প্ৰয়োজন।

অৰ্থাৎ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ বিপদ কমোৱাৰ বাবে ক্ষতিগ্ৰস্ত দেশসমূহে ব্যয়বহুল ঋণ ল’বলৈ বাধ্য কৰা উচিত নহয়।

নেপালত হিমবাহৰ বিপদ কমোৱাৰ বাবে, বানপানীৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা, সুৰক্ষিত পথ আৰু দলং নিৰ্মাণ, দুৰ্যোগৰ পিছত পুনৰ নিৰ্মাণৰ বাবে যথেষ্ট ধনৰ প্ৰয়োজন। এই ঋণৰ মূলধন আৰু সুত পৰিশোধ কৰিলে ভৱিষ্যতে দেশৰ আৰ্থিক বোজা বৃদ্ধি পাব পাৰে।

শুকুৰবাৰৰ অনুষ্ঠানত খানালে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু পুঁজিৰ পৰা সাহায্য লাভৰ বাবে জটিল প্ৰশাসনিক প্ৰক্ৰিয়াটো সৰল কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰতো আলোকপাত কৰে। তেওঁ কয় যে জলবায়ু বিত্তৰ সফলতা কেৱল ঘোষণা কৰা ধনৰ পৰিমাণৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিচাৰ কৰা উচিত নহয়। তেওঁ কয় যে জলবায়ু বিত্তীয় সাহায্যৰ প্ৰকৃত সফলতা ইয়াৰ দ্বাৰা নাগৰিকসকলক প্ৰদান কৰা সুৰক্ষাৰ মাত্ৰা, দুৰ্যোগৰ প্ৰতি সম্প্ৰদায়সমূহৰ স্থিতিস্থাপকতা কিমানখিনি বৃদ্ধি পায় আৰু উন্নয়নক কিমানখিনি সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে তাৰ দ্বাৰা জুখিব লাগে।

পঞ্চমঃ ধনী দেশসমূহে অৰ্থনৈতিক সাহায্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ কৰিব লাগিব। নেপালৰ পঞ্চম চিন্তাটো উন্নত দেশসমূহৰ অৰ্থনৈতিক প্ৰতিশ্ৰুতি আৰু ইয়াৰ কাৰ্যকৰীকৰণৰ সৈতে জড়িত। নেপালৰ মতে উন্নত দেশসমূহে আৰ্থিক সাহায্যৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ হোৱা নাই। ৰাজহুৱা বিত্তীয় সাহায্যক অন্য দিশলৈ ঠেলি দিয়া হৈছে, আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় অভিযোজন বিত্তীয় সাহায্য অপৰ্যাপ্ত। এই প্ৰেক্ষাপটত নেপালে গ্ল’বেল এনভাইৰনমেণ্ট ফেচিলিটি, লছ এণ্ড ডেমেজ ফাণ্ড, লেষ্ট ডেভেলপড কান্ট্ৰীজ ফাণ্ড, এডডাপ্টেচন ফাণ্ডত অপৰ্যাপ্ত পুঁজিৰ বিষয়টোও উত্থাপন কৰিছে।

এই পুঁজিৰ উদ্দেশ্য একে নহয়। কিছুমান পুঁজিয়ে জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ কমোৱাৰ বাবে কাৰ্যসূচীক সমৰ্থন কৰে, আনহাতে আন কিছুমানে কম উন্নত দেশসমূহৰ নিৰ্দিষ্ট প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰে, আনহাতে লোকচান আৰু ক্ষতি পুঁজি জলবায়ু সম্পৰ্কীয় লোকচানৰ সন্মুখীন হোৱা দুৰ্বল দেশ আৰু সম্প্ৰদায়সমূহৰ বাবে ডিজাইন কৰা হৈছে।

নেপালে যুক্তি আগবঢ়ায় যে এই পুঁজিসমূহ কেৱল প্ৰতিষ্ঠা কৰাটোৱেই যথেষ্ট নহয়। তেওঁলোকৰ হাতত প্ৰয়োজনীয় ধন থাকিব লাগিব, আৰু ঘোষিত সাহায্য প্ৰকৃততে ক্ষতিগ্ৰস্ত দেশসমূহত উপনীত হ’ব লাগিব। এই বিষয়টো নেপালৰ শেহতীয়া দুৰ্যোগৰ সৈতেও জড়িত।

চিওপিচ-৩১ৰ আৰম্ভণিতে লোকচান আৰু ক্ষতি পুঁজিৰ আলোচনাৰ সময়ত ২৬ আগষ্টৰ দুৰ্যোগৰ পিছত নেপাল চৰকাৰৰ অনুৰোধত পুঁজিৰ গভৰ্নিং ব’ৰ্ডৰ প্ৰথমখন বিশেষ বৈঠক অনুষ্ঠিত হোৱা বুলি খবৰ ওলাইছিল। অৱশ্যে এই পুঁজিৰ পৰা নেপালে কিমান আৰ্থিক সাহায্য লাভ কৰিব সেয়া এতিয়াও নিশ্চিত হোৱা নাই। শুকুৰবাৰৰ অনুষ্ঠানত নেপালে আন্তৰ্জাতিক পুঁজিৰ পৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত দেশসমূহক প্ৰত্যক্ষ আৰু সহজ আৰ্থিক সাহায্য প্ৰদানৰ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিবলৈও দাবী জনায়।

ষষ্ঠঃ স্বচ্ছ শক্তি উন্নয়নৰ পৰা অৰ্থনৈতিক লাভৰ ভাগ-বতৰাও হ’ব লাগে। নেপালৰ ষষ্ঠ কাৰ্যসূচীৰ বিষয়টো জলবায়ু সংকট আৰু ইয়াৰ সমাধানৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা অৰ্থনৈতিক সুযোগৰ সৈতে জড়িত। বিশ্বই তেল, গেছ, কয়লাৰ পৰা স্বচ্ছ শক্তিলৈ পৰিৱৰ্তিত হোৱাৰ লগে লগে ই কেৱল পৰিৱেশৰ সুবিধাই নহয়, অৰ্থনৈতিক সুযোগো সৃষ্টি কৰিছে। নেপালে দাবী জনাইছে যে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু আলোচনাত নতুন প্ৰযুক্তিৰ ব্যয় হ্ৰাস, শক্তিৰ সহজ প্ৰৱেশ, শক্তিৰ সুৰক্ষাকে ধৰি এই পৰিৱৰ্তনৰ সুবিধাসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হওক।

নেপালৰ বাবে ইয়াৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বিশ্বজুৰি বিদ্যুতৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে নেপালে জলবিদ্যুৎ উৎপাদন, বিদ্যুৎ পৰিবহণ, উদ্যোগিক শক্তি ব্যৱহাৰ, আৰু সীমা অতিক্ৰম কৰি বিদ্যুৎ বাণিজ্যৰ জৰিয়তে অৰ্থনৈতিক লাভ লাভ কৰিব পাৰে। কিন্তু এই সুযোগসমূহৰ মূলধন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ বিনিয়োগ, সংবহন লাইন, নতুন প্ৰযুক্তি, আৰু বজাৰত প্ৰৱেশৰ প্ৰয়োজন।

জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হোৱা ক্ষতি হ্ৰাস কৰিবলৈ নেপালে আৰ্থিক সাহায্য বিচাৰিছে, লগতে স্বচ্ছ শক্তি উন্নয়নে উপস্থাপন কৰা সুযোগসমূহত উন্নয়নশীল দেশসমূহৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰিবলৈও চেষ্টা কৰিছে।

সপ্তমঃ সকলো দেশকে সুলভ আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য শক্তি প্ৰদান কৰা। নেপালৰ সপ্তম আৰু চূড়ান্ত কাৰ্যসূচী বিষয়ত বিশ্ব শক্তি সুৰক্ষাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। বৰ্তমান বহু দেশ ইন্ধনৰ বাবে আন দেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বজাৰত তেল আৰু গেছৰ মূল্যৰ উঠা-নমাই তেওঁলোকৰ অৰ্থনীতি আৰু তেওঁলোকৰ জনসাধাৰণত প্ৰভাৱ পেলায়। নেপালে এই শক্তি নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা, নতুন প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা, প্ৰতিযোগিতামূলক ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা, আৰু সকলোকে সুলভ শক্তি প্ৰদান কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে।

ষষ্ঠ কাৰ্যসূচীৰ বিষয়টোৱে স্বচ্ছ শক্তিৰ দ্বাৰা প্ৰদান কৰা অৰ্থনৈতিক সুযোগসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰাৰ বিপৰীতে সপ্তম কাৰ্যসূচীৰ বিষয়টোৱে শক্তিক সুলভ, নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু সকলোৰে বাবে সুলভ কৰি তোলাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। নেপালৰ বাবে ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল আমদানিকৃত পেট্ৰলিয়াম সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু ঘৰুৱা বিদ্যুতৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰা। কিন্তু কেৱল বিশুদ্ধ শক্তি উৎপাদন কৰিলেই যথেষ্ট নহয়। ইয়াৰ উপৰিও ইয়াক জনসাধাৰণ আৰু উদ্যোগৰ বাবে সুলভ মূল্যত উপলব্ধ কৰা প্ৰয়োজন। নেপালে বিশ্ব জলবায়ুৰ কাৰ্য্যক শক্তি সুৰক্ষা আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ পোষকতা কৰিছে।

পৃথক এজেণ্ডা নোপোৱাৰ পিছত পাঁচখন দেশৰ যৌথ পদক্ষেপ। নেপালৰ এই দাবী চিওপি-৩১ৰ আৰম্ভণিতে হোৱা এক গুৰুত্বপূৰ্ণ উন্নয়নৰ পৰাও উদ্ভৱ হৈছে। ২৯ অক্টোবৰত নেপাল আৰু ভূটানে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তন কৰ্তৃপক্ষলৈ এখন পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰি তাপমাত্ৰা বৃদ্ধি ১.৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছলৈ সীমিত কৰাৰ লক্ষ্যৰ প্ৰেক্ষাপটত হিমালয় অঞ্চলৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত সুকীয়া আনুষ্ঠানিক কাৰ্যসূচীৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়।

কিৰ্গিস্তানে হিমালয় আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ওপৰত আলোচনাক প্ৰতিষ্ঠানিকৰণৰ প্ৰস্তাৱো আগবঢ়ায়। কিন্তু ৯ নৱেম্বৰত অনুমোদিত সন্মিলনৰ কাৰ্যসূচীত এই প্ৰস্তাৱসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল।

সন্মিলনৰ সভাপতি মুৰাট কুৰুমে কয় যে হিমালয়ৰ বিষয়টোৰ ওপৰত আলোচনা প্ৰক্ৰিয়া ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে আগুৱাই নিব। আগন্তুক গৱেষণা আলোচনাত এই বিষয়টো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব আৰু ২০২৭ আৰু ২০২৮ চনত সহায়ক সংস্থাৰ বৈঠকৰ জৰিয়তে অধিক আলোচনা কৰা হ’ব।

এই পটভূমিত নেপাল, ভূটান, পাকিস্তান, তাজিকিস্তান, আৰু কিৰ্গিস্তানে বৃহস্পতিবাৰে যৌথভাৱে এক উচ্চ পৰ্যায়ৰ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰে। এই অনুষ্ঠানত বৈদেশিক মন্ত্ৰী খানালে হিমালয় আৰু সামুদ্ৰিক জনগোষ্ঠীৰ মাজত সহযোগিতা বৃদ্ধিৰ বাবে সাগৰমথাৰ পৰা সাগৰলৈ অংশীদাৰিত্ব আনুষ্ঠানিক কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়ায়।

তেওঁ কয়, হিমালয়ত উদ্ভৱ হোৱা সংকটটো সকলো মানৱতাৰ বাবে এক সংকট। উচ্চ হিমালয় অঞ্চলত সংঘটিত হোৱা পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱ তেওঁলোকৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ইয়াৰ প্ৰভাৱ ৰাষ্ট্ৰীয় সীমা অতিক্ৰম কৰি নদী ব্যৱস্থা, অৰ্থনীতি আৰু পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ জৰিয়তে সাগৰত উপনীত হয়।

হিমালয় অঞ্চলত তাপমাত্ৰা বৃদ্ধি আৰু হিমবাহৰ গলনাংকই নদী আৰু নিম্ন উপকূলীয় অঞ্চলত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। ইফালে সামুদ্ৰিক আৰু দ্বীপ ৰাষ্ট্ৰসমূহে সাগৰৰ জলপৃষ্ঠ বৃদ্ধিৰ দৰে ভাবুকিৰ সন্মুখীন হৈছে। নেপালে এই সমস্যাসমূহক এক সাধাৰণ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিষয় হিচাপে গঢ়ি তুলিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।

এতিয়া নেপালে কি লাভ কৰিব? ২০ নৱেম্বৰলৈকে চলি থাকিব চিওপি-৩১।নেপালে হিমালয়ৰ বিষয়সমূহক সুকীয়া আনুষ্ঠানিক কাৰ্যসূচীত অন্তৰ্ভুক্ত কৰাত সফল হোৱা নাই যদিও পৰৱৰ্তী ৰাউণ্ডৰ আলোচনাত বিভিন্ন বিষয়ত ধাৰাবাহিকভাৱে দাবী উত্থাপন কৰি আহিছে।

নেপালৰ সাত দফীয়া কাৰ্যসূচীয়ে তিনিটা মূল উদ্দেশ্য উন্মোচন কৰিছে। প্ৰথমতে, আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জলবায়ু প্ৰক্ৰিয়াত হিমালয় অঞ্চলৰ নিৰ্দিষ্ট সমস্যাসমূহৰ প্ৰতিষ্ঠানিক স্বীকৃতি নিশ্চিত কৰা আৰু ইয়াৰ বাবে এক সুকীয়া কাৰ্যসূচী স্থাপন কৰা।

কিন্তু সন্মিলনে এই দাবীসমূহ এতিয়াও মানি লোৱা নাই, গতিকে বাকী থকা আলোচনাত নেপালৰ সন্মুখত থকা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্নসমূহ হ’ব হিমালয় অঞ্চলৰ বাবে সুকীয়া কাৰ্যসূচী স্থাপনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হ’বনে, অৰ্থনৈতিক সাহায্যৰ ব্যৱস্থাত হিমালয়ৰ দেশসমূহৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হ’বনে, আৰু স্বচ্ছ শক্তিৰ বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত সহযোগিতা নিশ্চিত কৰা কোনো সিদ্ধান্ত লোৱা হ’ব নেকি? এই সন্মিলনত নেপালে নিজৰ এজেণ্ডা শক্তিশালীভাৱে উত্থাপন কৰিছে যদিও এই দাবীসমূহক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সিদ্ধান্তলৈ ৰূপান্তৰ কৰাটো এতিয়াও এক বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বান হৈয়ে আছে।

-----------------

হিন্দুস্থান সমাচাৰ / অৰৱিন্দ