কাঠমাণ্ডু, ০১ নৱেম্বৰ (হি.স.)। নেপালৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ঔষধ, বৈজ্ঞানিক, কৃষি, উদ্যান, উদ্যোগিক উদ্দেশ্যত ভাঙৰ নিয়ন্ত্ৰিত বাণিজ্যিক খেতি আৰু উৎপাদনৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ চৰকাৰক নিৰ্দেশ দিছে।

ন্যায়াধীশ নাহকুল সুবেদী আৰু তিলপ্ৰসাদ শ্ৰেষ্ঠৰ যৌথ বিচাৰপীঠে নিচাযুক্ত দ্ৰব্য (নিয়ন্ত্ৰণ) আইনখন ফলপ্ৰসূ ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নিয়ম, মানদণ্ড, পদ্ধতি প্ৰণয়ন কৰিবলৈ চৰকাৰক নিৰ্দেশ দিছে। আদালতে চৰকাৰক প্রয়োজনীয় আইনী ব্যৱস্থা কৰাৰ লগতে ৰিট লাভ কৰাৰ তাৰিখৰ পৰা তিনি মাহৰ ভিতৰত নিয়ন্ত্ৰিত ভাং খেতি আৰু উৎপাদনৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে।

অধিবক্তা সৰোজ অধিকাৰী আদিয়ে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত ৰিট আবেদন দাখিল কৰি প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয় আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদক দল হিচাপে উল্লেখ কৰে। ২০২৫ চনৰ ১৮ মে’ত প্ৰদান কৰা ৰায়দানৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ ৯ ছেপ্টেম্বৰত জেন-জেড আন্দোলনৰ সময়ত উচ্চতম ন্যায়ালয়ত জুই লগাই দিয়া হয়, যাৰ ফলত গোচৰৰ ফাইল জ্বলাই দিয়া হয়। এই কাৰণেই বিচাৰৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ প্ৰস্তুত কৰিবলৈ সময় লাগিছিল।

আদালতৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি ভাঙৰ বাণিজ্যিক খেতি, উৎপাদন, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, সংৰক্ষণ, ব্যৱহাৰ, বিক্ৰী, বিতৰণ, আৰু ৰপ্তানি আৰু আমদানিৰ অনুজ্ঞাপত্ৰ আৰু অনুমতি প্ৰদানৰ বাবে আইনী ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিব লাগিব। তদুপৰি, অনুমতি অবিহনে ভাঙৰ অবৈধ খেতি, উৎপাদন, উৎপাদন, প্ৰস্তুতি, বিক্ৰী আৰু বিতৰণৰ দৰে নিষিদ্ধ কাৰ্য্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কঠোৰ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা স্থাপন কৰিব লাগিব।

ইয়াৰ পূৰ্বে সাংসদসকলে ভাঙৰ বাণিজ্যিক খেতিৰ বাবে আইন প্ৰণয়নৰ বাবে ফেডাৰেল সংসদত ব্যক্তিগত সদস্যৰ বিধেয়ক পঞ্জীয়ন কৰিছিল। কিন্তু সেই বিধেয়কখন সংসদত আগবাঢ়িব নোৱাৰিলে।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰিছে যে মাদক দ্ৰব্য (নিয়ন্ত্ৰণ) আইন প্ৰণয়ন হোৱাৰ প্ৰায় পাঁচ দশক পাৰ হৈ যোৱাৰ পিছতো চৰকাৰে ভাং সম্পৰ্কীয় বিধানসমূহ কাৰ্যকৰী কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নিয়ম বা নিৰ্দেশ জাৰি কৰা নাই। আদালতে এই পৰিস্থিতিক গুৰুত্বসহকাৰে লৈছে।

আদালতৰ মতে, আইন অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত চৰ্ত আৰু পদ্ধতিৰ অধীনত ভাং খেতি, উৎপাদন, বিক্ৰী, বিতৰণ, ব্যৱহাৰৰ অনুমতি দিয়া হৈছে। কিন্তু এই বিধানসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় নিয়ম, পদ্ধতি আৰু মানদণ্ডৰ অভাৱে আইনে প্ৰদান কৰা সুযোগসমূহ ব্যৱহাৰ কৰাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছে।

আইনখনৰ ৪ নং ধাৰাত নিষেধাজ্ঞামূলক বিধান অনুসৰি নেপালৰ পশ্চিম পাহাৰীয়া অঞ্চলত পোৱা প্ৰাকৃতিকভাৱে পোৱা ভাং প্ৰজাতিৰ ভাংৰ পৰা হাছিছ উৎপাদন, সংৰক্ষণ আৰু পৰিবহণৰ ব্যৱস্থা আছে। একেদৰে আইনৰ ৫ নং ধাৰাত অনুজ্ঞাপত্ৰ থকা দোকানৰ পৰা নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ চিকিৎসাৰ বাবে অনুমোদিত চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি ক্ৰয় আৰু সেৱনৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।

আদালতে কয় যে এই আইনখনে নিৰ্ধাৰিত শ্ৰেণীৰ ব্যক্তিসকলক নিৰ্ধাৰিত পৰিমাণত নিচাযুক্ত দ্ৰব্য সেৱন কৰাৰ অনুমতিও প্ৰদান কৰে।

আইনৰ ৬ নং ধাৰাত নেপাল চৰকাৰে বিশেষ অনুমতি প্ৰদান কৰা যিকোনো প্ৰতিষ্ঠানে ঔষধ বা বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ উদ্দেশ্যে ভাংকে ধৰি নিচাজাতীয় দ্ৰব্যৰ খেতি, প্ৰস্তুত, উৎপাদন, বিক্ৰী, বিতৰণ, ৰপ্তানি বা আমদানি কৰিব পাৰে। কিন্তু এই আইনৰ ২২ ধাৰাত চৰকাৰে এই আইনী বিধানসমূহ কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ নিয়ম বা আদেশ জাৰি কৰিব লাগিব।

আদালতে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে এই আইনখন গৃহীত হোৱাৰ প্ৰায় ৫০ বছৰৰ পাছতো এই কাম কৰা হোৱা নাই।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মতে, নিয়মৰ অভাৱৰ বাবে নেপালে ভাংৰ ঔষধি ব্যৱহাৰ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ড্ৰাগছ নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থাই স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ সম্ভাৱ্য সুবিধাসমূহ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই। আইনত উল্লেখ কৰা বিধানসমূহ দীৰ্ঘদিন ধৰি কাৰ্যকৰী নকৰাক চৰকাৰী সংস্থাসমূহে নিজৰ আইনী বাধ্যবাধকতা পালন নকৰা বুলি আদালতে ব্যাখ্যা কৰে।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই কথাও স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে ভাং সম্পৰ্কীয় নিয়ম প্ৰণয়ন কৰাৰ সময়ত চৰকাৰে প্ৰাকৃতিকভাৱে পোৱা বন্য ভাংৰ মাজতে সীমাবদ্ধ থকাৰ প্ৰয়োজন নাই। আদালতে কয় যে আইনখনৰ ৪ নং ধাৰাত নিষেধাজ্ঞামূলক ব্যৱস্থাত পশ্চিম পাহাৰীয়া অঞ্চলত প্ৰাকৃতিকভাৱে ভাং খেতি কৰা সম্পৰ্কে নিয়মৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে, আনহাতে ৬ নং ধাৰাত ঔষধি আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ বাবে ভাং খেতি আৰু উৎপাদনৰ অনুমতি দিয়া হৈছে।

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনী ব্যৱস্থা আৰু ভাংৰ ওপৰত শেহতীয়া অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি আদালতে এই নিৰ্দেশ দিছিল।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মতে, ১৯৬১ চনৰ মাদক দ্ৰব্যৰ একক চুক্তি (SNCD) ত নিয়ন্ত্ৰিত শাসন ব্যৱস্থাৰ অধীনত অঔষধ, উদ্যান শস্য, কৃষি, আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যত ভাং খেতিৰ বিশেষ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মতে, শেহতীয়া বিভিন্ন অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাই ভাংৰ ঔষধি মূল্যৰ লগতে ঔদ্যোগিক উৎপাদনৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ কেঁচামাল হিচাপে ইয়াৰ উপযোগিতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।

আদালতে লক্ষ্য কৰিছে যে নেপাল চৰকাৰে নিজেই কৰা বা কমিচন দিয়া চৰকাৰী অধ্যয়নত ঔষধি আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যত ভাংৰ নিয়ন্ত্ৰিত খেতি আৰু উৎপাদনৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই কাৰকসমূহৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি আদালতে ব্যাখ্যা কৰিলে যে চৰকাৰে নিয়ন্ত্ৰিত ড্ৰাগছ (নিয়ন্ত্ৰণ) আইন আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনী ব্যৱস্থাৰ মনোভাৱ উলংঘা নকৰাকৈয়ে নিয়ন্ত্ৰিত শাসন ব্যৱস্থাৰ অধীনত ভাঙৰ বাণিজ্যিক খেতি, উৎপাদন, প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, আৰু বিক্ৰী আৰু বিতৰণৰ অনুমতি দিব পাৰে।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ঔষধি আৰু উদ্যোগিক উদ্দেশ্যত নিয়ন্ত্ৰিত ভাং খেতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় আইনী ব্যৱস্থাৰ নিৰ্দেশ দিছে যদিও বিনোদনমূলক ভাঙৰ ওপৰত থকা নিষেধাজ্ঞা প্ৰত্যাহাৰ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে।

হিন্দুস্থান সমাচাৰ / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া