কাঠমাণ্ডু, ০৩ অক্টোবৰ (হি স)। নেপালৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ৰায় দিছে যে যদি এগৰাকী বিধৱা মহিলাই দ্বিতীয়বাৰ বিয়া কৰায় তেন্তে তেওঁৰ প্ৰথম স্বামীৰ পৰা উত্তৰাধিকাৰ হিচাপে পোৱা সম্পত্তি তেওঁৰ প্ৰথম স্বামীৰ সন্তানলৈ হস্তান্তৰ কৰাটো বাধ্যতামূলক নহয় ।

মুলুকি অসামৰিক বিধি, ২০৭৪-ৰ ধাৰা ২১৪-ৰ উপধাৰা (২)-ত উল্লেখ কৰা হৈছে যে যদি এগৰাকী বিধৱা মহিলাই পুনৰ বিবাহ কৰে আৰু তেওঁৰ প্ৰথম স্বামীৰ দ্বাৰা সন্তান জন্ম হয়, তেন্তে তেওঁ লাভ কৰা সম্পত্তি সেই সন্তানসকলক ভাগ হিচাপে দিব লাগিব। উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই ব্যৱস্থাটোক সংবিধান বিৰোধী বুলি অভিহিত কৰি বাতিল কৰিছে।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে এই ব্যৱস্থাটোৱে সংবিধানৰ ১৬ নং অনুচ্ছেদত সন্নিবিষ্ট মৰ্য্যাদাৰে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ, ১৮ নং অনুচ্ছেদত সন্নিবিষ্ট সমতাৰ অধিকাৰ আৰু ২৫ নং অনুচ্ছেদত সন্নিবিষ্ট সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ সৈতে সংঘাতৰ সৃষ্টি কৰে।

ন্যায়াধীশ সপনা প্ৰধান মল্লৰ নেতৃত্বত গঠিত সাংবিধানিক বিচাৰপীঠে ২১ সংখ্যক বৈশাখত এই ৰায় প্ৰদান কৰে। ৰায়দানৰ সম্পূৰ্ণ পাঠ শুক্ৰবাৰে ৰাজহুৱা কৰা হৈছিল। বিচাৰপীঠে কুমাৰ ৰেগ্মি, হৰিপ্ৰসাদ ফুয়াল, ডাঃ মনোজ কুমাৰ শৰ্মা আৰু নাহাকুল সুবেদীকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।

মহিলা আইন আৰু উন্নয়ন মঞ্চৰ হৈ অধিবক্তা মীৰা ধুঙ্গানাই এই ৰিট দাখিল কৰিছিল। ই প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু মন্ত্ৰী পৰিষদৰ কাৰ্যালয়, আইন মন্ত্ৰালয়, তেতিয়াৰ মহিলা, শিশু আৰু জ্যেষ্ঠ নাগৰিক মন্ত্ৰালয়, আৰু বিৰোধী হিচাপে প্ৰতিনিধি সভা সৃষ্টি কৰিছিল।

ইয়াৰ ৰায়দানত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে যদিও আইনে বিধৱা মহিলাক পুনৰ বিবাহ কৰাত পোনপটীয়াকৈ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰা নাই, দ্বিতীয় বিবাহত তেওঁৰ প্ৰথম স্বামীৰ পৰা লাভ কৰা সম্পত্তি তেওঁৰ সন্তানলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ ব্যৱস্থাই এনে এক পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে য 'ত মহিলাগৰাকীয়ে হয় নিজৰ সম্পত্তি ত্যাগ কৰিব লাগিব নতুবা পুনৰ বিবাহ কৰিব নালাগে।

আদালতে কয় যে এই ব্যৱস্থাই মুলুকি অসামৰিক বিধিৰ 69 নং ধাৰাৰ অধীনত প্ৰতিজন ব্যক্তিৰ বিবাহ কৰা, এটা পৰিয়াল বিচাৰি পোৱা আৰু পাৰিবাৰিক জীৱন যাপন কৰাৰ স্বাধীনতাৰ অধিকাৰতো প্ৰভাৱ পেলায়।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ মতে, এই ব্যৱস্থাই বিধৱা মহিলাসকলক আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল কৰি তুলিব পাৰে আৰু তেওঁলোকক পুনৰ বিবাহ কৰাত নিরুৎসাহিত কৰিব পাৰে। স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত বিধৱাই লাভ কৰা সম্পত্তি তেওঁৰ নিজৰ সম্পত্তি আৰু ইয়াৰ ওপৰত তেওঁৰ অধিকাৰ আছে। দ্বিতীয় বিবাহৰ বাবে সেই সম্পত্তি সীমিত কৰিলে তাইৰ মৰ্য্যাদাপূৰ্ণ জীৱন যাপনৰ অধিকাৰত প্ৰভাৱ পৰে।

ৰায়টোত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে সন্তানৰ প্ৰতি দায়িত্ব পিতৃ-মাতৃ দুয়োৰে সমান। সেয়েহে, কেৱল বিধৱা মহিলাৰ সম্পত্তি আৰু সন্তানৰ অৰ্থনৈতিক সুৰক্ষাৰ বাবে ভিত্তি দেখুৱাই বিবাহৰ স্বাধীনতাক সীমিত কৰাটো লিংগ আৰু বৈবাহিক স্থিতিৰ ভিত্তিত বৈষম্য।

আদালতে কয় যে এই ব্যৱস্থাটো প্ৰত্যক্ষভাৱে লিংগ বৈষম্যমূলক যেন লাগিছিল আৰু ইয়াক সাংবিধানিক বুলি ধৰিব নোৱাৰি।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে লগতে কয় যে এই ব্যৱস্থাটোৱে সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ ওপৰত এক অপ্ৰাকৃতিক আইনী সীমাবদ্ধতা গঠন কৰিছে আৰু বিধৱা মহিলাক পুনৰ বিবাহ কৰাত নিরুৎসাহিত কৰাৰ পৰম্পৰাগত প্ৰথা অব্যাহত ৰখাৰ সমান।

আদালতে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত মাতৃগৰাকী সন্তানৰ যত্ন আৰু শিক্ষাৰ বাবে দায়বদ্ধ হোৱাটো স্বাভাৱিক হ 'ব পাৰে, কিন্তু কেৱল বিধৱাই পুনৰ বিবাহ কৰাৰ ভিত্তিত তেওঁক সম্পত্তিৰ নিজৰ অংশ ভাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰিব নোৱাৰি।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে ভাগ-বতৰা কৰাৰ অধিকাৰ কোনো ৰাজ্য বা ব্যক্তিৰ অনুগ্ৰহৰ পৰা পোৱা উপহাৰ বা উপহাৰ নহয়, বৰঞ্চ এজন ব্যক্তি হিচাপে এক স্বাভাৱিক আৰু জন্মগত অধিকাৰ।

এবাৰ অংশটো আইনীভাৱে ভাগ কৰা আৰু গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত, সম্পত্তিটোৱে সংশ্লিষ্ট ব্যক্তিৰ সম্পূৰ্ণ আৰু অবিভক্ত মালিকীস্বত্ব বজাই ৰাখে। এনে সম্পত্তি ব্যক্তিগৰাকীৰ ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ সৈতে একে আৰু তেওঁৰ ইয়াক ব্যৱহাৰ, বিক্ৰী আৰু স্থানান্তৰ কৰাৰ অধিকাৰ আছে।

ৰায়টোত আদালতে কয় যে গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাত আইন প্ৰণয়নৰ প্ৰাথমিক ক্ষমতা বিধানমণ্ডলৰ হাতত থাকে আৰু আদালতে সাধাৰণতে বিধানমণ্ডলৰ নীতিগত বুজাবুজিৰ ওপৰত প্ৰশ্ন নকৰে। কিন্তু বিধানমণ্ডলৰ ক্ষমতা সীমাহীন নহয়।

আদালতৰ মতে, আইন সদায়ে সংবিধানৰ সৰ্বোচ্চতা আৰু মৌলিক অধিকাৰৰ সীমাৰ ভিতৰত থাকিব লাগিব। যদি কোনো আইনে এই সাংবিধানিক সীমা ভংগ কৰে, তেন্তে আদালতৰ সাংবিধানিকভাৱে ইয়াক পুনৰীক্ষণ কৰাৰ অধিকাৰ আছে।

ৰিট আৱেদনত দাবী কৰা হৈছিল যে যদি স্বামীয়ে তেওঁৰ পত্নীৰ মৃত্যুৰ পিছত পুনৰ বিবাহ কৰে, তেন্তে তেওঁ প্ৰথমে নিজৰ সম্পত্তি সন্তানৰ বাবে এৰি যাবলৈ বাধ্য নহয়। কিন্তু যদি স্বামীৰ মৃত্যুৰ পিছত মহিলাগৰাকীয়ে দ্বিতীয়বাৰ বিয়া কৰায়, তেন্তে তেওঁ প্ৰথম স্বামীৰ পৰা পোৱা সম্পত্তি সন্তানসকলক দিব লাগিব। আবেদনকাৰীয়ে ইয়াক লিংগ বৈষম্য বুলি অভিহিত কৰিছিল।

ৰিটটোৱে লগতে দাবী কৰিছিল যে পুৰণি মুলুকি আইন বাতিল কৰি প্ৰণয়ন কৰা মুলুকি অসামৰিক সংহিতাই ইতিমধ্যে মহিলাসকলে লাভ কৰা অধিকাৰ হ্ৰাস কৰিছিল। একে সময়তে, বিধৱা পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত, সন্তানৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়িত্বও আইনত একেধৰণে নিৰ্ধাৰণ কৰা হোৱা নাই।

চৰকাৰৰ হৈ আদালতত যুক্তি দিয়া হৈছিল যে অভিভাৱক অবিহনে প্ৰথম স্বামীৰ পৰা জন্ম হোৱা সন্তানৰ স্পৰ্শকাতৰ পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল। চৰকাৰে কৈছিল যে ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে এনে শিশুৰ বাবে অৰ্থনৈতিক অসুবিধাৰ আশংকা হ্ৰাস কৰা।

অৱশ্যে, এই উদ্দেশ্যৰ স্বত্বেও, উচ্চতম ন্যায়ালয়ে বিধৱা মহিলাৰ সম্পত্তি, বিবাহ আৰু সমতাৰ সাংবিধানিক অধিকাৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি প্ৰাসংগিক আইনী ব্যৱস্থাটোক অবৈধ বুলি ঘোষণা কৰিছিল।

--------

হিন্দুস্থান সমাচাৰ / Sachin Budhauliya