সোমনাথ (গুজৰাট), ১১ জানুৱাৰী (হি.স.)। প্ৰভাস পাতনৰ পবিত্ৰ ভূমি বহুতো ঐতিহাসিক সম্পদৰে খোদিত হৈ আছে। ইয়াত পোৱা তামৰ প্লেট, শিলালিপি আৰু শিলৰ শিলালিপিসমূহে অঞ্চলটোৰ গৌৰৱময় আৰু সোণালী অতীতৰ সাক্ষ্য দিয়ে। আজিও শৌৰ্য্যৰ কাহিনী কোৱা পালীয়াসকল এই ভূমিৰ শৌৰ্য্যৰ প্ৰমাণ। প্ৰভাস পাতনৰ ইতিহাস আৰু সোমনাথ মন্দিৰৰ লগত জড়িত অসংখ্য প্ৰমাণ ইয়াত বিভিন্ন ঠাইত পোৱা যায়। সোমনাথ আৰু প্ৰভাস অঞ্চলৰ শিলালিপি আৰু তামৰ ফলক প্ৰভাস পতন সংগ্ৰহালয়ত সংৰক্ষিত হৈ আছে। বিভিন্ন আক্ৰমণত ধ্বংস হোৱা মন্দিৰৰ অৱশিষ্টও তাত সংৰক্ষিত হৈ আছে। এই সংগ্ৰহালয় বৰ্তমান প্ৰাচীন সূৰ্য্য মন্দিৰত চলি আছে। তেনে এক ঐতিহাসিক শিলালিপি সংগ্ৰহালয়ৰ সমীপত, ভদ্ৰকালি ফলিয়াত, পুৰণি ৰাম মন্দিৰৰ ওচৰত অৱস্থিত।
এই শিলালিপি আজিও সোমপুৰা ব্ৰাহ্মণ দীপকভাই দৱেৰ ঘৰৰ চোতালত অৱস্থিত ভদ্ৰকালি মন্দিৰৰ দেৱালত আছে। সংগ্ৰহালয়ৰ কিউৰেটৰ তেজল পৰমাৰৰ মতে এই শিলালিপি খোদিত হৈছিল ১১৬৯ খ্ৰীষ্টাব্দত। ইয়াক ৰাজ্যিক পুৰাতত্ত্ব বিভাগে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে। আনহিলৱাদ পাটনৰ ৰজা কুমাৰপালৰ গুৰু শ্ৰীমদ ভাৱবৃহস্পতিৰ প্ৰশংসাত ৰচনা কৰা হৈছে।
এই শিলালিপিত সোমনাথ মন্দিৰৰ পৌৰাণিক আৰু মধ্যযুগীয় ইতিহাসৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াত উল্লেখ আছে যে সত্যযুগত চন্দ্ৰদেৱে সোণৰ মন্দিৰ, ত্ৰেতাযুগত ৰাৱণে ৰূপৰ মন্দিৰ, দ্বাপৰযুগত শ্ৰীকৃষ্ণই কাঠৰ মন্দিৰ আৰু কলিযুগত ৰজা ভীমদেৱ সোলংকিয়ে ভৱ্য শিলৰ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰিছিল।
পুৰণি মন্দিৰৰ ধ্বংসাৱশেষৰ ওপৰত ভীমদেৱ সোলংকিয়ে চতুৰ্থ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰা বুলি ইতিহাসে প্ৰকাশ কৰিছে। পিছত কুমাৰপালে একে ঠাইতে পঞ্চম মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰে। সোলংকী শাসন কালত প্ৰভাস পাতন কেৱল ধৰ্মই নহয়, শিল্প, স্থাপত্য, সাহিত্যৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছিল। সিদ্ধাৰাজ জয়সিংহৰ ন্যায়ৰ প্ৰতি প্ৰেম আৰু কুমাৰপালৰ ভক্তি ভক্তিয়ে সোমনাথ মন্দিৰলৈ বিশেষ মৰ্যাদা কঢ়িয়াই আনিছিল। আজিও ই আমাক গুজৰাটৰ সোণালী যুগৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে।
প্ৰভাস পতনৰ ভূমি নিজৰ ভিতৰতে কেৱল ধ্বংসাৱশেষ নহয়, সনাতন ধৰ্মৰ মহিমাও ধৰি ৰাখিছে। ভদ্ৰকালি ফালীয়াত থকা এই শিলালিপিয়ে আজিও সোলংকী শাসক আৰু পণ্ডিত ভৱবৃহস্পতিৰ সমৰ্পণৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে। এই ভূমিয়ে নিজৰ ঐতিহাসিক ঐতিহ্যৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মক আমাৰ সোণালী অতীতৰ আভাস দি থাকিব। সময় যিমানেই সলনি নহওক কিয়, ভক্তি আৰু আত্মসন্মান সদায় অমৰ হৈ থাকে তাৰ প্ৰমাণ সোমনাথৰ অদম্য শিখৰ।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া