নাগপুৰ, ০৭ মে’ (হি.স.)। বৰ্ষ ২০২৬ টো ভাৰতৰ বাবে সাংস্কৃতিক আৰু ৰাজনৈতিক দৃষ্টিৰে এক উল্লেখযোগ্য বৰ্ষ হ’বলৈ সাজু হৈছে। কিয়নো বিৰোধী মতাদৰ্শৰ দুটা সংগঠন- ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (চিপিআই/এম) আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ (আৰএছএছ)-এ শতবাৰ্ষিকী সম্পূৰ্ণ কৰি ১০১ বছৰত ভৰি দিছে। এই পটভূমিত জ্যেষ্ঠ সাংবাদিক তথা ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক বিনোদ দেশমুখে দুয়োটা সংগঠনৰ মতাদৰ্শগত আৰু ৰাজনৈতিক যাত্ৰাৰ বিশদ বিশ্লেষণ দাঙি ধৰিছে।
আৰম্ভণিৰে পৰা তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হোৱা আৰ এছ এছ আজি এক সৰ্বাংগীন সংগঠনত পৰিণত হৈছে। ইয়াৰ ফলত প্ৰথমবাৰৰ বাবে বংগত বিজেপিয়ে চৰকাৰ গঠন কৰে। ইফালে হিন্দু বিৰোধী স্থিতিৰে শতবাৰ্ষিকী উদযাপন কৰা বাওঁপন্থী দলটোৱে এতিয়া কেৰালাত পৰাজয়ৰ বাবে ৰাজনৈতিক অৱনতিৰ অন্তিম পৰ্যায়ৰ সন্মুখীন হৈছে। বিগত ৫০ বছৰে দুয়োটা সংগঠনৰ ওপৰত নিবিড়ভাৱে অধ্যয়ন কৰা বিনোদ দেশমুখে ইয়াৰ কাৰণ বিশ্লেষণ কৰিছে।
ভাৰতত বাওঁমতবাদৰ যাত্ৰা
দেশমুখে বুজাইছে যে আৰ এছ এছ আৰু চি পি আই দুয়োটাৰে মতাদৰ্শগত ভেটি ১৯২০ চনৰ আশে-পাশে স্থাপন কৰা হৈছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত হোৱা ৰাছিয়ান বিপ্লৱৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ এম.এন. ৰয়ে ১৯২০ চনত ৰাছিয়াৰ তাছকেন্দত ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট মতাদৰ্শ আৰম্ভ কৰে। তাৰ পিছত ১৯২৫ চনৰ ২৬ ডিচেম্বৰত এছ.ভি. ঘাটে, শ্ৰীপদ অমৃত ডাংগে, মুজাফ্ফৰ আহমেদ আৰু তেওঁলোকৰ সহযোগীসকলে উত্তৰ প্ৰদেশৰ কানপুৰত ভাৰতীয় কমিউনিষ্ট পাৰ্টি (চিপিআই) প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
স্বাধীনতাৰ পাছত ১৯৫৭ চনত কেৰালাত ই.এম.এছ. নামবুদিৰিপদৰ নেতৃত্বত প্ৰথম কমিউনিষ্টৰ চৰকাৰ গঠন হয়। ইয়াৰ পিছতে পশ্চিম বংগত ১৯৭৭ চনৰ পৰা ২০১১ চনলৈ চি পি আই (এম)ৰ নেতৃত্বত ৩৪ বছৰীয়া একেৰাহে বাওঁপন্থী চৰকাৰৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰে। ত্ৰিপুৰাতো ১৯৭৮ চনৰ পৰা ১৯৮৮ চনলৈ আৰু ১৯৯৩ চনৰ পৰা ২০১৮ চনলৈকে বাওঁপন্থী শাসন দেখা যায়। কিন্তু ইমান বৃহৎ দেশত বাওঁপন্থী মতাদৰ্শ ১০০ বছৰত তিনিখন ৰাজ্যৰ পৰা বাহিৰলৈ বিস্তাৰ কৰিব নোৱাৰিলে।
পশ্চিম বংগত তেওঁলোকৰ শাসনৰ অন্ত পেলাইছিল তৃণমূল কংগ্ৰেছে, ত্ৰিপুৰাত বিজেপিৰ হাতত পৰাস্ত হৈছিল আৰু এতিয়া কেৰালাত পিনাৰায় বিজয়ন চৰকাৰে ভুগি অহা বিপৰ্যয়ৰ ফলত তেওঁলোকৰ শেষ দুৰ্গ দুৰ্বল হৈ পৰিছে। সামগ্ৰিকভাৱে শতবাৰ্ষিকী ওচৰ চাপি অহাৰ লগে লগে বাওঁপন্থীৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আৰু জনসমৰ্থন দুয়োটা দিশতে কমি অহা যেন লাগে।
আৰ এছ এছৰ উত্থান
কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ দৰেই ১৯২০ চনৰ আশে-পাশে আৰ এছ এছৰ বীজ সিঁচিছিল। নাগপুৰত কংগ্ৰেছৰ অধিৱেশনৰ সময়ত ডা° কেশৱ বলিৰাম হেডগেৱাৰে ইউনিফৰ্ম পৰিহিত স্বেচ্ছাসেৱক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯২৫ চনৰ ২৭ ছেপ্টেম্বৰত নাগপুৰত থকা নিজৰ বাসগৃহত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বয়ংসেৱক সংঘ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
দেশমুখৰ মতে আৰ এছ এছ আৰু কমিউনিষ্টৰ মাজত মৌলিক পাৰ্থক্যটো হ’ল আৰ এছ এছ সামাজিক কাম-কাজ আৰু সাংস্কৃতিক ৰাষ্ট্ৰীয়তাবাদৰ প্ৰতি উৎসৰ্গিত, আনহাতে কমিউনিষ্ট মতাদৰ্শই শেষত নিজকে ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ সন্ধানত সীমাবদ্ধ কৰি ৰাখে। হয়তো এই কাৰণেই আৰ এছ এছ ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পাই বিশ্বজুৰি প্ৰাধান্য লাভ কৰিছে, আনহাতে কমিউনিষ্ট আন্দোলন দুৰ্বল হৈ পৰিছে।
আৰম্ভণিৰে পৰা তিনিবাৰকৈ নিষেধাজ্ঞা আৰু প্ৰবল ৰাজনৈতিক বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হৈও সংঘই চৰাইভেটি-চৰাইভেটি (ধাৰাবাহিকভাৱে আগবাঢ়ি যোৱা) নীতি মানি চলি নিস্বাৰ্থ কাম অব্যাহত ৰাখিছিল। মহাত্মা গান্ধীৰ হত্যাকাণ্ডৰ লগত সংঘক সংযুক্ত কৰি বদনাম কৰাৰ চেষ্টা আজিও অব্যাহত আছে যদিও ইয়াৰ পিছতো সংঘ দেশপ্ৰেমমূলক হৈ থাকিল।
জৰুৰীকালীন সময়ত সংঘৰ স্বেচ্ছাসেৱকসকলে কাৰাবাস সহ্য কৰি গণতন্ত্ৰৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত অৰিহণা যোগাইছিল।
শ্ৰী ৰাম জন্মভূমি আন্দোলনৰ জৰিয়তে সংঘই দেশৰ চুকে-কোণে নিজৰ প্ৰসাৰ ঘটাই জনসেৱাৰ জৰিয়তে জনসাধাৰণৰ আস্থা লাভ কৰিছিল।
দেশমুখৰ মতে, বিগত ১২ বছৰে কেন্দ্ৰটোত ক্ষমতাত থকা আৰু ২৮খন ৰাজ্যৰ ভিতৰত ২১খন ৰাজ্য শাসন কৰা বিজেপিকো ইয়াৰ দ্বাৰা উপকৃত হ’ল। ইয়াক সংঘৰ মতাদৰ্শৰ সম্প্ৰসাৰণৰ ফল বুলি ধৰিব পাৰি।
সফলতা আৰু বিফলতাৰ কাৰণ
সংঘৰ সফলতা আৰু কমিউনিষ্টৰ ব্যৰ্থতাৰ বিষয়ে বিশদভাৱে উল্লেখ কৰি দেশমুখে কয় যে ইয়াৰ আৰম্ভণিৰ সময়ত ডা° হেডগেৱাৰে কেশৰ পতাকাক নিজৰ গুৰু বুলি গণ্য কৰি সংঘক ব্যক্তিত্ব পূজাৰ পৰা আঁতৰাই ৰাখিছিল। লগতে সকলো জাতি একত্ৰিত কৰি সমগ্ৰ হিন্দু সমাজখনক সংগঠিত কৰাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে। এই কাৰণেই বিৰোধিতা আৰু অপপ্ৰচাৰৰ মাজতো মানুহ সংঘৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ থাকিল আৰু আজি শতবৰ্ষত সংগঠনটো শক্তিশালী আৰু ব্যাপকভাৱে থিয় দিছে।
ইয়াৰ বিপৰীতে কাৰ্ল মাৰ্ক্স, লেনিন, ষ্টেলিন, মাও জেডং আদি বিদেশী চিন্তাবিদৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠা কমিউনিষ্ট আন্দোলনে সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক অৱনতিৰ দিশে গতি কৰিছে। তদুপৰি এই মতাদৰ্শৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা উগ্ৰপন্থী উপাদানসমূহো শেষ হোৱাৰ ওচৰ চাপিছে।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া
