কাঠমাণ্ডু, ১১ মে’ (হি.স.)। পশ্চিম এছিয়াত চলি থকা উত্তেজনাই নেপালৰ মানৱ উন্নয়ন সূচকাংক (এইচডিআই)ৰ কৃতিত্ব বিপন্ন কৰিব পাৰে বুলি ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ উন্নয়ন কাৰ্যসূচীয়ে উল্লেখ কৰিছে। পশ্চিম এছিয়াত সংঘাতৰ প্ৰভাৱৰ ওপৰত ইউএনডিপিৰ শেহতীয়া অধ্যয়নত কোৱা হৈছে যে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় যোগান শৃংখল, ৰেমিটেন্সৰ প্ৰবাহ, আৰু আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ বাবে নেপাল সংঘাতৰ প্ৰতি দুৰ্বল।
ইউএনডিপিৰ প্ৰাৰম্ভিক মূল্যায়ন প্ৰতিবেদনত “মিলিটাৰী ইস্কেলেচন ইন দ্য মিডল ইষ্ট: হিউমেন ডেভেলপমেণ্ট ইমপেক্টছ এক্ৰছ এছিয়া এণ্ড পেছিফিক” শীৰ্ষক সতৰ্কবাণী দিয়া হৈছে যে যদিহে দুমাহজোৰা সংঘাত অব্যাহত থাকে তেন্তে মানৱ উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত নেপাল আৰু পাকিস্তানে সৰ্বাধিক ক্ষতিগ্ৰস্ত হ’ব পাৰে। যুদ্ধৰ বাবে উপসাগৰীয় অৰ্থনীতি দুৰ্বল হ’লে ৰেমিটেন্সৰ আয় হ্ৰাস পাব পাৰে, ঘৰুৱা ক্ৰয় ক্ষমতা হ্ৰাস পাব পাৰে আৰু খাদ্য সুৰক্ষাৰ ওপৰত অতিৰিক্ত হেঁচা পৰিব পাৰে।
কৃষিক্ষেত্ৰত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত ফছফেট সাৰৰ বাবে অপৰিহাৰ্য চালফাৰৰ পৰিবহণত ব্যাঘাত জন্মিছে বুলিও প্ৰতিবেদনত উল্লেখ আছে। পেট্ৰলিয়ামৰ উপ-উৎপাদন চালফাৰৰ মূল্য আৰু যোগানৰ সমস্যাই কৃষি খণ্ডৰ মূল স্তম্ভ নেপালৰ ধান উৎপাদনত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে। প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে, নেপালত নিয়োগৰ বিপদ বহিঃৰাজ্যৰ শ্ৰমিক প্ৰব্ৰজনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। প্ৰায় ৮০ শতাংশ প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক উপসাগৰীয় দেশ আৰু মালয়েছিয়ালৈ যায়। যদিহে এই ব্যাঘাত অব্যাহত থাকে তেন্তে শ্ৰমিকৰ আন্দোলন হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত ৰেমিটেন্সৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল পৰিয়ালসমূহৰ আয় আৰু নিয়োগত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।
ইউএনডিপিৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি ৰেমিটেন্স আৰু কৃষি খণ্ডৰ ওপৰত ইয়াৰ প্ৰভাৱে মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (জিডিপি) বৃদ্ধি হ্ৰাস কৰিব, যাৰ ফলত এইচডিআইৰ আয়ৰ সূচকসমূহত প্ৰভাৱ পৰিব। প্ৰত্যক্ষভাৱে আক্ৰান্ত দেশসমূহত স্বাস্থ্য আৰু শিক্ষাৰ সূচকসমূহো প্ৰভাৱিত হ’ব বুলিও প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে। প্ৰতিবেদনখনত ২০১৩ চনৰ পৰা ২০২৩ চনৰ ভিতৰত মানৱ উন্নয়নৰ অগ্ৰগতিৰ অনুমান কৰা হৈছে । ইয়াত কোৱা হৈছে যে বাহ্যিক জোকাৰণিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ শক্তিশালী নীতিগত কাঠামোৰ অভাৱৰ বাবে উপসাগৰীয় সংঘাতৰ প্ৰভাৱ দক্ষিণ এছিয়াত অধিক হ’ব, আনহাতে পূব আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়া তুলনামূলকভাৱে কম প্ৰভাৱিত হ’ব ।
অৰ্থনীতিবিদ পুষ্কৰ বজৰাচাৰ্যৰ মতে যদি দীৰ্ঘদিন ধৰি সংঘাত অব্যাহত থাকে তেন্তে মুদ্ৰাস্ফীতি, অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধি, বাণিজ্য, আৰু পৰ্যটনৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পৰিব, আৰু ঘৰুৱা ব্যৱহাৰৰ ক্ষমতা হ্ৰাস পাব। তেওঁ কয় যে অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ হাৰ প্ৰায় ৩ শতাংশলৈ হ্ৰাস পাব পাৰে, যিটো যোৱা ৭০ বছৰত নেপালৰ গড় বৃদ্ধিৰ হাৰ ৪ শতাংশতকৈ কম। লগতে আগন্তুক দুবছৰলৈ অৰ্থনৈতিক বিকাশৰ গতি লেহেমীয়া আৰু বৃদ্ধি পোৱা দৰিদ্ৰতাৰ সতৰ্কবাণীও দিয়ে। বজৰাচাৰ্যই কয় যে, জনসংখ্যাৰ এক বৃহৎ অংশ ইতিমধ্যে দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত আছে। এটা ডাঙৰ জোকাৰণিৰ ফলত আৰু অধিক লোকক দৰিদ্ৰতালৈ ঠেলি দিব পাৰে। তেওঁৰ মতে এই সংঘাত দীৰ্ঘদিন ধৰি চলি থাকিলে ২৫ৰ পৰা ৩৩ শতাংশ জনসাধাৰণ দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তললৈ নামিব পাৰে।
প্ৰতিবেদন অনুসৰি ৰেমিটেন্স হ্ৰাস পোৱাৰ ফলত পৰিয়ালৰ আয় দুৰ্বল হোৱাৰ লগতে ক্ৰয় ক্ষমতা হ্ৰাস পাব । নেপালৰ কেন্দ্ৰীয় বেংক নেপাল ৰাষ্ট্ৰ বেংকৰ তথ্য অনুসৰি নেপালৰ মুঠ ৰেমিটেন্সৰ প্ৰায় ৪০ শতাংশ উপসাগৰীয় দেশৰ পৰা আহে । চলিত বিত্তীয় বৰ্ষৰ প্ৰথম আঠ মাহত নেপালে ১ ট্ৰিলিয়ন ৮৮ বিলিয়ন ₹ৰ ৰেমিটেন্স লাভ কৰে। বিগত বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ১ ট্ৰিলিয়ন ৭০ বিলিয়ন ₹ ৰেমিটেন্স আছিল, ইয়াৰে ৬৭ বিলিয়ন ৩০ কোটি ₹ উপসাগৰীয় দেশৰ পৰা আহিছিল ।
কাটাৰ, চৌদি আৰব, বাহৰেইন, কুৱেইট, সংযুক্ত আৰব আমিৰশ্বাহী, ওমান আদি পশ্চিম এছিয়াৰ দেশসমূহত প্ৰায় ১৯ লাখ নেপালী শ্ৰমিক নিয়োজিত। প্ৰতি বছৰে কৰ্মসংস্থাপনৰ বাবে বিদেশলৈ যোৱা প্ৰায় ৭ লাখ নেপালী নাগৰিকৰ ভিতৰত প্ৰায় ৪ লাখ ৫০ হাজাৰে উপসাগৰীয় দেশলৈ যায় । ইউএনডিপিৰ মতে, বৃদ্ধি পোৱা ইন্ধনৰ মূল্যই জীৱন-যাপনৰ ব্যয় বৃদ্ধি কৰিছে, যাৰ ফলত দৰিদ্ৰ আৰু দৰিদ্ৰতাৰ কাষ চাপি অহা পৰিয়ালসমূহৰ ওপৰত অধিক হেঁচা পৰিছে। মূল ৰোপণৰ বতৰৰ পূৰ্বে খাদ্য শস্য আৰু সাৰৰ মূল্য বৃদ্ধিয়ে বিশেষকৈ দক্ষিণ এছিয়া আৰু প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় দ্বীপ দেশসমূহত খাদ্যৰ অসুৰক্ষিততাক আৰু অধিক ভয়াৱহ কৰি তুলিব পাৰে । প্ৰতিবেদন অনুসৰি নিয়োগ, অনানুষ্ঠানিক খণ্ড, আৰু ক্ষুদ্ৰ, ক্ষুদ্ৰ, আৰু মজলীয়া উদ্যোগসমূহ আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত হ’ব । মহিলা, প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক, আৰু কম আয়ৰ পৰিয়ালসমূহ বিশেষভাৱে প্ৰভাৱিত হ’ব ।
हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া
