কাঠমাণ্ডু, ০৯ মাৰ্চ (হি.স.)। নেপালৰ সংসদীয় নিৰ্বাচনত ৰাজতন্ত্ৰ ঘূৰাই অনাৰ দাবীৰ বিষয়টো বৃহৎ বিপৰ্যয়ৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছে। ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থক ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰজাতন্ত্ৰ পাৰ্টি (আৰ পি পি) প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে নিঃশেষ হৈ গ’ল, মাত্ৰ এজন প্ৰাৰ্থীয়েহে জয়লাভ কৰে। ইয়াৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সভাপতি ৰাজেন্দ্ৰ লিংডেনকে ধৰি সকলো বিশিষ্ট নেতাই সুস্থভাৱে পৰাস্ত হয়। এই ফলাফলে নেপালৰ ৰাজনীতিত ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থকসকলৰ ভৱিষ্যতক লৈ গুৰুতৰ প্ৰশ্নৰ উত্থাপন কৰিছে।

নেপালৰ ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থক ৰাজনীতিৰ মূল মুখ ৰাষ্ট্ৰ প্ৰজাতন্ত্ৰ পাৰ্টিয়ে (আৰপিপি) এই নিৰ্বাচনত আশানুৰূপ সমৰ্থন লাভ কৰাত ব্যৰ্থ হয়। নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ সময়ত দলটোৱে ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰক এক মূল বিষয় হিচাপে লৈছিল যদিও ভোটাৰসকলে এই এজেণ্ডা সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছিল।

আৰ পি পিৰ যুৱ নেতা জ্ঞানেন্দ্ৰ শ্বাহীয়ে জুমলা সংসদীয় সমষ্টিৰ পৰা নিজৰ আসন অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ সক্ষম হয়। এই নিৰ্বাচনত দলটোৰ সৈতে জড়িত আন সকলো নেতাই পৰাস্ত হয়, য’ত প্ৰাক্তন সভাপতি তথা প্ৰাক্তন উপ-প্ৰধানমন্ত্ৰী কমল থাপা, প্ৰাক্তন আৰক্ষী অধীক্ষক, দুবাৰৰ সাংসদ, মন্ত্ৰী ধ্ৰুৱ বাহাদুৰ প্ৰধান, বহু বছৰ ধৰি বিবিচি নেপালী সেৱাৰ নেতৃত্ব দিয়া প্ৰখ্যাত সাংবাদিক ৰবীন্দ্ৰ মিশ্ৰ আৰু দলটোৰ কেইবাবাৰো মন্ত্ৰী হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা দীপক বাহাদুৰ সিং আদিয়েই নিৰ্বাচনত পৰাস্ত হয়। নিৰ্বাচনত পৰাস্ত হয় দলৰ সকলো বিষয়ববীয়া।

নিৰ্বাচনৰ ফলাফলৰ লগে লগে দলৰ উপ-সভাপতি ৰবীন্দ্ৰ মিশ্ৰই দলৰ পৰা আঁতৰি যোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰাই নহয়, সক্ৰিয় ৰাজনীতিৰ পৰাও অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ১ নং কাঠমাণ্ডু সংসদীয় সমষ্টিত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টিৰ ৰঞ্জু দৰ্শনাৰ হাতত বৃহৎ ব্যৱধানত পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত মিশ্ৰই লিখিছে যে তেওঁ এতিয়া সক্ৰিয় ৰাজনীতিৰ পৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰিছে।

তেওঁ লিখিছে, সমগ্ৰ দেশৰ সাধাৰণ জনতাৰ মাজত ৰাজতন্ত্ৰৰ প্ৰতি অপৰিসীম সন্মান আৰু সমৰ্থন থকাৰ পিছতো ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰজাতন্ত্ৰ পাৰ্টিৰ নেতৃত্ব, ইয়াৰ দুৰ্বলতা, আভ্যন্তৰীণ সংঘাত, আৰু ন্যস্ত স্বাৰ্থই ইয়াক ভোটলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত ব্যৰ্থ হ'ল। মই এতিয়া দলীয় ৰাজনীতিৰ অনুশাসনৰ বাহিৰলৈ ওলাই আহিম আৰু এই কাৰ্যসূচীৰ সমৰ্থনত মাত মাতি যাম।

ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকসকলৰ মতে এই নিৰ্বাচনৰ ফলাফলে ইংগিত দিয়ে যে নেপালৰ জনসাধাৰণৰ এক বৃহৎ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাই এতিয়া ৰাজতন্ত্ৰলৈ ঘূৰি অহাৰ পক্ষপাতী নহয়। এই ফলাফলক ২০০৮ চনৰ পিছত নেপালত স্থাপিত গণৰাজ্যবাদী ব্যৱস্থাৰ গ্ৰহণযোগ্যতা হিচাপেও দেখা গৈছে। ২০০৮ চনত ৰাজতন্ত্ৰৰ আনুষ্ঠানিক অন্ত পৰে আৰু দেশখনক ফেডাৰেল গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়।

ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকসকলৰ মতে, নিৰ্বাচনৰ ফলাফলে প্ৰাক্তন ৰজা জ্ঞানেন্দ্ৰ শ্বাহৰ ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ সম্ভাৱনা আৰু অধিক দুৰ্বল কৰি তুলিছে। যদিও কিছুমান সংগঠন আৰু সৰু সৰু ৰাজনৈতিক গোটে সময়ে সময়ে ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ দাবী উত্থাপন কৰি আহিছে, তথাপিও নিৰ্বাচনী ৰাজনীতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱ ক্ৰমান্বয়ে সীমিত হোৱা যেন লাগে। আৰ পি পিৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাপক নেতা পশুপতি ছামশ্বেৰ ৰাণাই কয় যে যদিহে নিৰ্বাচনী পৰ্যায়ত ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থক দলসমূহে ব্যাপক জনসমৰ্থন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম নহয় তেতিয়ালৈকে ৰাজতন্ত্ৰলৈ ঘূৰি অহাৰ বিষয়টো ব্যৱহাৰিক ৰাজনীতিত এক শক্তিশালী বিষয় হৈ নাথাকিব।

এই নিৰ্বাচনত ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থক দলসমূহৰ দুৰ্বল প্ৰদৰ্শনৰ কেইবাটাও কাৰণ উল্লেখ কৰা হৈছে:

১) গণতান্ত্রিক ব্যৱস্থাৰ গ্ৰহণযোগ্যতাঃ যোৱা ডেৰ দশকত ক্ৰমান্বয়ে নেপালৰ নতুন ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠিত হৈছে। বিশেষকৈ যুৱ ভোটাৰসকলে গণৰাজ্যক ভৱিষ্যত হিচাপে লয়।

২) নতুন ৰাজনৈতিক মুখৰ উত্থানঃ নতুন নেতা আৰু বিকল্প ৰাজনীতিৰ চেম্পিয়নশ্বিপ কৰাসকলে এই নিৰ্বাচনত অধিক সমৰ্থন লাভ কৰিছিল, যাৰ ফলত পৰম্পৰাগত সমস্যা থকা দলসমূহক বঞ্চিত কৰা হৈছিল। তদুপৰি এইবাৰ নিৰ্বাচন সম্পূৰ্ণৰূপে বেলেন্দ্ৰ শ্বাহক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই আছিল, যাৰ ঢৌৱে আনকি শ্ৰেষ্ঠ নেতা আৰু সকলো পুৰণি দলকো স্তিমিত কৰি পেলাইছিল।

৩) ৰাজতন্ত্ৰৰ দীৰ্ঘদিনীয়া, বিতৰ্কিত ইতিহাসঃ নেপালৰ ৰাজতন্ত্ৰৰ অন্তিম বছৰবোৰত ৰাজনৈতিক অস্থিৰতা আৰু ক্ষমতা সংগ্ৰামৰ স্মৃতি এতিয়াও বহু ভোটাৰৰ মনত ৰৈ গৈছে।

৪) স্থানীয় সমস্যাৰ প্ৰভাৱঃ নিয়োগ, দুৰ্নীতি, উন্নয়ন আৰু শাসন ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহে এই নিৰ্বাচনত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল, আনহাতে ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বিষয়টো ভোটাৰৰ বাবে অগ্ৰাধিকাৰ হিচাপে পৰিগণিত হোৱা নাছিল।

নেপালৰ সুপৰিচিত ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক চি কে লালে কয় যে এই নিৰ্বাচনৰ ফলাফলে নেপালৰ ৰাজনীতিত এক স্পষ্ট বাৰ্তা প্ৰেৰণ কৰিছে যে জনসাধাৰণে আৰু ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বিষয়টোক অগ্ৰাধিকাৰ নিদিয়ে। তেওঁ লগতে কয় যে ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰুদ্ধাৰৰ বিষয়টো চিৰদিনৰ বাবে শেষ হৈছে বুলি কোৱাটো ভুল। কিছুমান অঞ্চলত আৰু সীমিত সংখ্যক লোকৰ মাজত এতিয়াও ৰাজতন্ত্ৰ সমৰ্থক আৱেগ আছে, আৰু ভৱিষ্যতেও থাকিব, কিন্তু জাতীয় ৰাজনীতিত ইয়াৰ প্ৰভাৱ ক্ৰমান্বয়ে সীমিত হৈ আহিছে।

हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া