কাঠমাণ্ডু, ১১ মাৰ্চ (হি.স.)। নেপালত ৫ মাৰ্চত অনুষ্ঠিত সংসদীয় নিৰ্বাচনত ৰাষ্ট্ৰীয় স্বতন্ত্ৰ পাৰ্টিয়ে দুই তৃতীয়াংশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতাৰে চৰকাৰ গঠন কৰি অভূতপূৰ্ব সফলতা অৰ্জন কৰাৰ বিপৰীতে দীৰ্ঘদিনীয়া বাওঁপন্থী দলসমূহে আনকি দুগুণ সংখ্যাত উপনীত হ’বলৈও সমৰ্থ নহ’ল।

প্ৰত্যক্ষ ভোটৰ ফলাফল ঘোষণাৰ পিছত নেপালৰ প্ৰধান বাওঁপন্থী দলসমূহে আনকি ১০খন আসনও লাভ কৰিবলৈ ব্যৰ্থ হয়। প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী কে.পি. শৰ্মা অলিয়ে মাত্ৰ ৯খন আসন লাভ কৰাৰ বিপৰীতে প্ৰাক্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী পুষ্প কমল দাহাল প্ৰচণ্ডৰ নেতৃত্বত নেপালী কমিউনিষ্ট পাৰ্টিয়ে মাত্ৰ ৭খন আসনহে লাভ কৰে।

তদুপৰি প্রাক্তন প্রধানমন্ত্রী ড০ বাবুৰাম ভট্টৰাইৰ নেতৃত্বত প্রগতিশীল ডেম’ক্রেটিক পার্টিয়ে এখনো আসন লাভ কৰাত ব্যর্থ হয়৷ একেদৰে মাওবাদীকে ধৰি আন সৰু বাওঁপন্থী দলসমূহো নামহীন হৈ পৰিল। ভাৰতৰ বিৰুদ্ধে জাতীয়তাবাদী ৰাজনীতিৰ শোষণ কৰি ক্ষমতালৈ অহা বাওঁপন্থী দলসমূহক ৰাইজে সম্পূৰ্ণৰূপে নাকচ কৰিছে ।

১৯৯০ চনৰ জন আন্দোলনৰ পিছত দশক দশক ধৰি নেপালৰ ৰাজনীতিত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰা কমিউনিষ্ট দলসমূহে এতিয়া এক অভূতপূৰ্ব অস্তিত্ব সংকটৰ সন্মুখীন হৈছে । বিশ্লেষক আৰু শেহতীয়া নিৰ্বাচনৰ ফলাফল অনুসৰি কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ প্ৰভাৱ দ্ৰুতগতিত হ্ৰাস পাইছে । বিশেষজ্ঞসকলে ইয়াৰ মূল কাৰণ নেতৃত্বৰ ভিতৰত চলি থকা সংঘাত আৰু অস্থিৰ নীতি বুলি কয়, যিয়ে অনাগত বছৰবোৰত কমিউনিষ্টৰ প্ৰভাৱ আৰু অধিক হ্ৰাস পাব বুলি উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে।

ঐতিহাসিকভাৱে নেপালত কমিউনিষ্ট দলৰ স্থিতি অস্থিৰ হৈ আহিছে । ১৯৫৯ চনৰ প্ৰথমটো সাধাৰণ নিৰ্বাচনত নেপালৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টিয়ে ১০৯খন আসনৰ ভিতৰত মাত্ৰ চাৰিখন আসন লাভ কৰাৰ বিপৰীতে নেপালী কংগ্ৰেছে ৭৪খন আসন লাভ কৰি দুই তৃতীয়াংশ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰে । পঞ্চায়ত ব্যৱস্থা বিলুপ্ত হোৱাৰ পিছত ক্ৰমান্বয়ে কমিউনিষ্ট গোটসমূহে নেপালী কংগ্ৰেছৰ মূল প্ৰতিদ্বন্দ্বী হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰে । ১৯৯১ চনৰ নিৰ্বাচনত চিপিএন-ইউএমএলে ২০৫খন আসনৰ ভিতৰত ৬৯খন, ইউনাইটেড পিপলছ ফ্ৰণ্টে ৯খন আৰু নেপাল ৱৰ্কাৰছ এণ্ড পিচেণ্টছ পাৰ্টিয়ে দুখন আসন লাভ কৰিছিল ।

১৯৯৪ চনৰ মধ্যকালীন নিৰ্বাচনত ইউএমএলে ৮৮খন আসন লাভ কৰি সৰ্ববৃহৎ দল হিচাপে পৰিগণিত হোৱাৰ বিপৰীতে শ্ৰমিক আৰু কৃষক পাৰ্টিয়ে ৪খন আসন লাভ কৰে। ১৯৯০ চনৰ সংবিধানৰ অধীনত (১৯৯৯) অনুষ্ঠিত হোৱা চূড়ান্ত নিৰ্বাচনত ইউএমএলে ৭১খন, ৰাষ্ট্ৰীয় জনমৰ্চাৰ ৫খন, শ্ৰমিক আৰু কৃষক পাৰ্টিয়ে এখন, আৰু ইউনাইটেড পিপলছ ফ্ৰণ্টে এখন আসন লাভ কৰে।

দশকজোৰা মাওবাদী বিদ্ৰোহ আৰু ২০০৬ চনৰ ১৯ দিনীয়া গণ আন্দোলনৰ পিছত ২০০৮ চনৰ সংবিধান বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ বাবে এক শীৰ্ষ সফলতাৰ সময় বুলি প্ৰমাণিত হয় । ৬০১ খন আসনৰ ভিতৰত চি পি এন (মাওবাদী) ২২০ খন, ইউ এম এল ১০৩ খন, চি পি এন (এম এল) ৮ খন, জনমৰ্চা নেপালে ৫ খন, চি পি এন ইউনাইটেডে ৫ খন, ৰাষ্ট্ৰীয় জনমৰ্চা ৩ খন, আৰু শ্ৰমিক আৰু কৃষক দলে ২ খন আসন লাভ কৰিছিল।

কিন্তু তাৰ পিছৰ বছৰবোৰত কমিউনিষ্ট ফৈদৰ ভিতৰত বিভাজন আৰু আভ্যন্তৰীণ সংঘাতৰ ফলত তেওঁলোকৰ নিৰ্বাচনী শক্তি দুৰ্বল হৈ পৰে। ২০১৩ চনৰ সংবিধান বিধানসভাৰ নিৰ্বাচনত মাওবাদী দলৰ আসন ৮০ লৈ হ্ৰাস পোৱাৰ বিপৰীতে ইউএমএলৰ আসন ১৭৫ খন হ’ল । চিপিএন (এমএল) ৫ খন, শ্ৰমিক আৰু কৃষক পাৰ্টিয়ে ৪ খন, ৰাষ্ট্ৰীয় জনমৰ্চাৰ ৩, আৰু চিপিএন ইউনাইটেডে ৩ খন আসন লাভ কৰে । ইয়াৰ পিছতো কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ সামগ্ৰিক আধিপত্য পূৰ্বৰ তুলনাত দুৰ্বল হৈ পৰিল।

২০১৭ চনত প্ৰধান কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ বাওঁ মিত্ৰতাত একত্ৰিত হোৱাৰ ফলত তেওঁলোকৰ সংসদীয় সংখ্যাগৰিষ্ঠতা পুনৰ ঘূৰাই পোৱা যায়, যিটো ২০২২ চনৰ নিৰ্বাচনলৈকে চলি থাকিল। কিন্তু শেহতীয়াকৈ ২১ নং ফালগুনত অনুষ্ঠিত হোৱা নিৰ্বাচনত সৰু সৰু কমিউনিষ্ট দলসমূহ প্ৰায় সম্পূৰ্ণৰূপে নিঃশেষ হৈ যোৱাৰ ফলত কেৱল ইউএমএল আৰু নেপাল কমিউনিষ্ট পাৰ্টিৰ উপস্থিতি সীমিত হৈ পৰিল।

নগৰীয়া ভোটাৰৰ ভোটদানৰ ধৰণে স্পষ্টভাৱে ইংগিত দিয়ে যে তেওঁলোকে কমিউনিষ্ট দলসমূহক নাকচ কৰিছে। বিশ্লেষকসকলৰ মতে এই পৰিস্থিতি ১৯৫০ চনৰ আৰম্ভণিতে তেওঁলোকৰ দুৰ্বল প্ৰভাৱৰ সৈতে মিল থাকিব পাৰে । যদি দলসমূহে গুৰুতৰ সংস্কাৰ গ্ৰহণ নকৰে তেন্তে নেপালী ৰাজনীতিত তেওঁলোকৰ ভূমিকা আৰু অধিক সীমিত হ’ব পাৰে ।

নিৰ্বাচনী বিপৰ্যয়ৰ মাজতো কমিউনিষ্ট নেতৃত্বৰ ভিতৰত পৰিৱৰ্তনৰ কোনো লক্ষণ দেখা পোৱা নাই। নেতৃত্ব পৰিৱৰ্তনক লৈ ইউএমএলৰ ভিতৰত বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হোৱাৰ বিপৰীতে দলৰ সভাপতি কেপি শৰ্মা অলিয়ে পদত্যাগ কৰাৰ কোনো লক্ষণ দেখা পোৱা নাই। শেহতীয়া কংগ্ৰেছৰ উদ্ধৃতি দি দলৰ সম্পাদক মহেশ বাছনেটে বৰ্তমানৰ নেতৃত্বৰ পক্ষ লয় ।

একেদৰে পুষ্প কমল দাহাল ‘প্ৰচন্দ’ই কোনো আত্মনিৰীক্ষণ বা গাঁথনিগত সংস্কাৰৰ ইংগিত দিয়া নাই। ৰুকুম ইষ্টত নিজৰ বিজয় উদযাপন কৰি তেওঁ দাবী কৰে যে দেশজুৰি দলটোৰ চেপেটা পৰাজয়ৰ পিছতো তেওঁৰ ফৈদৰ শক্তি অক্ষত আছে ।

আন আন পৰম্পৰাগত কমিউনিষ্ট দল যেনে নেপাল ৱৰ্কাৰছ এণ্ড পেচেণ্টছ পাৰ্টি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় জনমৰ্চাতো আধুনিকীকৰণ বা পৰিৱৰ্তনৰ কোনো স্পষ্ট লক্ষণ দেখা নাযায় । আনকি নেত্ৰ বিক্ৰম চান্দৰ নেতৃত্বত মাওবাদী ফৈদেও নিজৰ নিৰ্বাচনী পৰাজয়ক সাংগঠনিক পুনৰ্গঠনৰ সুযোগ নহয়, সামান্য বিপৰ্যয় বুলি অভিহিত কৰিছে ।

শেহতীয়া নিৰ্বাচনৰ ফলাফলে পৰম্পৰাগত কমিউনিষ্ট ৰাজনীতি আৰু নেতৃত্ব শৈলীক নাকচ কৰি জনমতৰ উল্লেখযোগ্য পৰিৱৰ্তনৰ ইংগিত দিয়ে । বিশ্লেষকসকলৰ মতে যদি নতুন চৰকাৰে নিজৰ আদেশক সুশাসন আৰু উন্নয়নৰ বাবে ফলপ্ৰসূভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে তেন্তে নেপালী ৰাজনীতিত কমিউনিষ্ট দলসমূহৰ ঐতিহাসিক প্ৰভাৱ ক্ৰমান্বয়ে হ্ৰাস পাব পাৰে ।

हिन्दुस्थान समाचार / মনোজ কুমাৰ শইকীয়া